Rheoli sgyrsiau ar y cyfryngau cymdeithasol am leoliadau sy'n peri pryder

Mae’r cyfryngau cymdeithasol yn darparu lle hygyrch i bobl gysylltu, rhannu'r hyn sy'n digwydd yn eu cymunedau lleol a chael eu cyfeirio at gymorth sydd ar gael. Maent yn gallu cynnig cymorth amhrisiadwy mewn cyfnodau o argyfwng, a rhoi cyfleoedd i bobl sy'n profi hunan-niweidio a theimladau hunanladdol ddod o hyd i ddealltwriaeth ac ymdeimlad o gymuned.

Fodd bynnag, gall y cyfryngau cymdeithasol hefyd beri i ddefnyddwyr ddod i gysylltiad â chynnwys sy'n achosi gofid a galluogi sgyrsiau niweidiol. Mae hyn yn cynnwys damcaniaethu am leoliadau, a all gyfrannu at y lleoedd hynny'n cael eu cysylltu â hunanladdiad.

Mae'r canllaw hwn wedi'i anelu at sefydliadau, gwasanaethau ac aelodau'r gymuned leol a allai fod yn gyfrifol am reoli neu ymateb i faterion ar-lein mewn perthynas â lleoliad sy'n peri pryder. Gallai hyn gynnwys rheolwyr cyfryngau cymdeithasol sefydliadau ac asiantaethau statudol, gweinyddwyr ac aelodau cymunedau ar-lein lleol, ac arweinwyr ymgyrchoedd dros newid.

Gallwch gael mynediad at fersiwn Saesneg y dudalen hon yma.

Mae ymchwil yn dangos y gall cysylltu hunanladdiadau â lleoliadau penodol ddenu pobl sy’n agored i niwed i'r ardaloedd hyn.

Bydd cyfathrebu mwy diogel yn:

• Cyfeirio at ardal neu ranbarth ehangach, yn hytrach na lleoliad penodol
• Nodi fod yr ardal yn lle cyhoeddus, gan y gall hyn atal pobl rhag mynd yno
• Pwysleisio, gan gynnwys mewn lluniau, bod yr ardal yn lle prysur

Mae cyfathrebu mwy diogel yn osgoi:

• Enwi lleoliad penodol yng nghyd-destun hunanladdiad
• Cyfeirio at yr ardal fel rhywle sy’n adnabyddus am hunanladdiadau
• Ei bortreadu fel lle tawel, ynysig
• Disgrifio'r lleoliad, rhoi cyfarwyddiadau neu roi unrhyw fanylion adnabod, gan gynnwys mewn lluniau a fideos

Os oes angen codi ymwybyddiaeth o leoliad, oherwydd bod y posibilrwydd o aflonyddwch sy'n gysylltiedig â rhywun mewn argyfwng, dylid osgoi cysylltu'r lleoliad â hunanladdiad.

Bydd cyfathrebu mwy diogel yn:

• Canolbwyntio ar aflonyddwch sy'n effeithio ar y gymuned, gan gynnwys yr wybodaeth ddiweddaraf am ddargyfeiriadau ac amser cau disgwyliedig
• Defnyddio’r wybodaeth leiaf posibl ynglŷn â pham mae lle wedi'i gau
• Cyfeirio defnyddwyr sydd mewn trallod at gymorth, gan ddibynnu ar y sefyllfa. Gallwch ddod o hyd i restr o ffynonellau cymorth yma.

Mae cyfathrebu mwy diogel yn osgoi:

• Cyfleu natur y digwyddiad
• Enwi'r lleoliad sy'n peri pryder yn benodol
• Gwneud sylwadau niweidiol neu ddamcaniaethol, a all ysgogi trafodaethau di-fudd

Mae cyfathrebu’n fwyaf diogel pan fydd sylw'n cael ei gyfeirio at gefnogaeth yn hytrach na rhoi manylion am ddigwyddiad. Mae tystiolaeth yn dangos bod negeseuon o obaith ac adferiad yn cael effaith amddiffynnol ar bobl.

Bydd cyfathrebu mwy diogel yn:

• Annog pobl i geisio cymorth a thynnu sylw at y cymorth sydd ar gael
• Lleihau'r stigma ynghylch meddyliau hunanladdol
• Rhannu negeseuon o obaith ac adferiad

Mae cyfathrebu mwy diogel yn osgoi:

• Dyfalu ynghylch pam y digwyddodd hunanladdiad
• Trafodaeth fanwl am yr hyn a ddigwyddodd

Mae iaith dosturiol yn helpu i greu mannau lle mae pobl yn teimlo'n ddiogel i geisio cymorth a gall osod disgwyliadau ar gyfer sut mae pobl eraill yn ymgysylltu.

Mae cyfathrebu mwy diogel yn defnyddio iaith sydd:

• Yn dosturiol a chynhwysol
• Ddim yn feirniadol

Mae enghreifftiau o eiriad mwy diogel yn cynnwys:

• "bu farw trwy hunanladdiad"
• “daeth â’i fywyd ei hun i ben”
• "unigolyn sydd mewn perygl o hunanladdiad"
• “unigolyn mewn argyfwng”

Mae cyfathrebu mwy diogel yn osgoi iaith a all gynyddu niwed, fel:

• Disgrifiadau ysgytiol
• Enwi lleoliad fel rhywle sy’n adnabyddus am lawer o hunanladdiadau
• “Wedi cyflawni hunanladdiad”, a all stigmateiddio neu wneud i hunanladdiad swnio fel trosedd
• Ymadroddion sy'n awgrymu bod hunanladdiad yn anochel, yn ddi-boen neu'n ateb i broblem
• Awgrymu bod rhywun mewn argyfwng yn hunanol neu'n ceisio sylw

Mae cyfeirio at gymorth yn un o elfennau amddiffynnol cryfaf cyfathrebu ar-lein. Mae'n arbennig o ddefnyddiol cynnwys gwybodaeth am gymorth yn y sylwadau i ddefnyddwyr eraill eu gweld.

Mae cynnwys gwybodaeth am gymorth yn:

• Normaleiddio ceisio cymorth
• Darparu opsiynau cymorth ar unwaith
• Gwneud postiadau'n fwy diogel i ddarllenwyr sy’n agored i niwed

AWGRYM: Gallai sefydliadau gadw ffolder ar-lein a rennir yn cynnwys asedau digidol, fel delweddau wedi'u dylunio gyda negeseuon gan wasanaethau iechyd meddwl ac atal hunanladdiad lleol a chenedlaethol. Postiwch y negeseuon a'r ymgyrchoedd hyn ochr yn ochr â straeon o obaith ac adferiad gan bobl sydd wedi profi problemau iechyd meddwl a theimladau hunanladdol.

Mae rheolwyr cyfryngau cymdeithasol a gweinyddwyr cymunedau ar-lein yn gyfrifol am fonitro a rheoli sylwadau. Dylent ganolbwyntio ar leihau niwed ac atal damcaniaethu, wrth gynyddu cyfleoedd i gael cymorth.

Bydd dulliau o reoli yn dibynnu ar adnoddau, fel amser, offer a phrosesau. Gall cyfyngu ar sylwadau pan fo'r drafodaeth yn debygol o droi'n negyddol neu'n ddamcaniaethol fod yn ddefnyddiol, ond mae'n werth cadw hyn i'r lleiafswm.

Fe'ch cynghorir yn gryf i ddileu sylwadau sy'n enwi dull neu leoliad sy'n gysylltiedig â hunanladdiad. Mae'r un peth yn berthnasol i fideos, delweddau neu fanylion graffig a disgrifiadol o'r lleoliadau hyn, yn cynnwys rhai sy’n ymwneud â phobl mewn argyfwng. Dylid hefyd roi gwybod i’r platfform am y rhain. Mae rhoi gwybod i bobl sut a pham mae sylwadau'n cael eu rheoli yn helpu i feithrin dealltwriaeth ac ymddiriedaeth y gymuned.

Yn dibynnu ar y sefyllfa, gall monitro a rheoli gynnwys:

• Dileu sylwadau sy'n cynnwys dulliau hunanladdiad neu leoliadau sy'n peri pryder
• Cadw sylwadau i'w hadolygu cyn iddynt gael eu postio
• Cyfyngu ar sylwadau ar achosion proffil uchel
• Analluogi sylwadau newydd 24-48 awr ar ôl i'r post gael ei gyhoeddi
• Cau sylwadau yn ystod cyfnodau o gapasiti rheoli cyfyngedig, fel gwyliau cyhoeddus

Mae’r platfformau’n cynnig offer rheoli y gallwch eu harchwilio, fel y rhain sydd ar gael ar Facebook ( 1 a 2 ), Instagram, LinkedIn, YouTube, TikTok ac X.

AWGRYM: Gall diweddaru eu canllawiau cyfryngau cymdeithasol fod yn ddefnyddiol iawn i reolwyr cyfryngau cymdeithasol, fel y gallant gyfeirio pobl atynt wrth reoli sylwadau. Mae canllawiau cyfryngau cymdeithasol y Samariaid yn enghraifft ddefnyddiol: “Rydym wedi cuddio eich ymateb gan ei fod yn groes i ganllawiau ein cymuned. Gall delweddau neu ddisgrifiadau o hunan-niweidio a hunanladdiad beri gofid i rai pobl, felly rydym yn cuddio sylwadau fel hyn i gadw ein tudalen yn lle diogel. Gobeithiwn eich bod yn deall. Gallwch gael rhagor o wybodaeth ar ein tudalen canllawiau cyfryngau cymdeithasol.”

Cofiwch mai eich rôl chi yw cyfeirio defnyddwyr at gymorth. Peidiwch byth â rhoi cyngor na chwnsela.

Gofalwch am eich hun ar ôl gwylio cynnwys graffig a niweidiol trwy gymryd seibiant a gwneud rhywbeth i’ch helpu i ymlacio. Gwyliwch gynnwys dim ond pan fo angen a dileu'r hyn nad oes ei angen mwyach. Cysylltwch â gwasanaethau cymorth i chi'ch hun pan fydd angen.

Gall siarad am hunanladdiad yn ddiogel ar-lein achub bywydau. Er y gall ymddangos yn opsiwn defnyddiol, gall cau adrannau sylwadau yn llwyr rwystro sgyrsiau cymunedol diogel a gwthio pobl i fannau ar-lein eraill heb eu monitro a mwy peryglus, sydd ymhellach i ffwrdd o ffynonellau cymorth.

Er mwyn sicrhau bod pobl yn siarad yn ddiogel dylech wneud y canlynol:

• Cyfyngu ar ddyfalu
• Rhoi gwybod i’r platfformau am gynnwys niweidiol
• Annog trafodaeth llawn parch
• Tynnu sylw at wybodaeth am gymorth

Lle bo modd, defnyddiwch y dulliau rheoli a nodir yn Egwyddor 6 i leihau niwed wrth gynnal deialog gefnogol.

Ar adegau, efallai y bydd angen i chi ymateb i weithgarwch ar-lein sy'n peri pryder ac sy'n rhoi pobl mewn perygl sylweddol. Gallai hyn gynnwys:

• Gwybodaeth am ddulliau a lleoliadau
• Heriau ar-lein neu grwpiau preifat sy’n annog pobl yn uniongyrchol i niweidio eu hunain
• Llawer o hunanladdiadau a allai fod wedi'u cysylltu â gweithgarwch ar-lein

Yn y sefyllfa hon:

1. Adroddwch am y gweithgarwch hwn yn uniongyrchol i'r platfform ac ystyriwch yn ofalus pa asiantaethau neu sefydliadau y dylid eu cynnwys er mwyn osgoi tynnu sylw ychwanegol at y deunydd niweidiol.
2. Uwchgyfeiriwch a cheisiwch gyngor gan eich rheolwr, arweinydd atal hunanladdiad, grŵp aml-asiantaeth neu asiantaethau eraill, gan ddibynnu ar y sefyllfa.
   I gael rhagor o wybodaeth, cyfeiriwch at ein canllawiau ar ymateb i weithgarwch sy'n peri pryder a chysylltwch â'n Gwasanaeth Cynghori ar Ddiogelwch Ar-lein i gael rhagor o gymorth.
3. Pan welwch weithgarwch sy'n awgrymu bod rhywun mewn perygl uniongyrchol, rhowch wybod i'r gwasanaethau brys os gallwch chi ddarparu gwybodaeth am bwy yw’r unigolyn neu ei leoliad. Unwaith eto, rhowch wybod am y cynnwys i'r platfform, fel y gallant uwchgyfeirio’r sefyllfa ac anfon adnoddau cefnogol at yr unigolyn. Dilynwch weithdrefnau diogelu eich sefydliad.
4. Byddwch yn ofalus o sylwadau gan bobl oedd yn dyst i’r digwyddiad, gan y gallant fod wedi'u trawmateiddio ac yn anymwybodol o risgiau rhannu manylion am hunanladdiad ar-lein. Cyfeiriwch nhw at linell gymorth y Samariaid ac at gymorth trawma, os yw ar gael. Dylid rheoli eu sylwadau yn dibynnu ar y cynnwys.

Wrth ymateb i faterion ar-lein sy'n ymwneud â lleoliadau sy’n peri pryder, gall helpu i gydweithio â rhanddeiliaid allweddol eraill yn yr ardal leol (er enghraifft, cynghorau lleol, yr heddlu, arweinwyr iechyd y cyhoedd).

Mae cydweithio’n helpu i wneud y canlynol:

• Nodi risgiau sy'n dod i'r amlwg
• Ymateb yn gyflym
• Rhannu adnoddau defnyddiol
• Hyrwyddo negeseuon cyson
• Gwella ymatebion i sefyllfaoedd sy'n peri pryder

Mae dulliau cydlynol yn caniatáu i wahanol grwpiau a sefydliadau gyfrannu yn ôl eu rolau a'u cryfderau.

AWGRYM: Gall yr hyfforddiant ymwybyddiaeth o hunanladdiad am ddim gan Zero Suicide Alliance helpu i feithrin hyder eich rhwydwaith wrth gael sgyrsiau am hunanladdiad. Mae'r Samariaid yn cynnig hyfforddiant ychwanegol i adnabod a chefnogi unrhyw un sy'n ei chael hi'n anodd ymdopi.

Gall ymdrechion cydweithredol hefyd gynnwys hysbysebion ar y cyfryngau cymdeithasol mewn ardaloedd o amgylch lleoliad sy'n peri pryder, gan gyfeirio pobl at gymorth cyffredinol, er enghraifft, “Dim ond i’ch atgoffa, os ydych chi angen siarad â rhywun, gallwch ffonio’r Samariaid am ddim, ddydd neu nos, ar 116 123.”

Ystyriwch ddatblygu neu rannu ymgyrchoedd a negeseuon defnyddiol o ran llesiant meddyliol, a straeon am obaith ac adferiad yn lleol. Mae ymchwil wedi dangos y gall straeon cadarnhaol am bobl yn goresgyn argyfwng a sut y maent wedi gwella annog pobl sy’n agored i niwed i geisio cymorth a lleihau nifer y bywydau sy’n cael eu colli o ganlyniad i hunanladdiad.

Os ydych chi'n datblygu ymgyrchoedd lleol, gallai'r adnoddau hyn fod yn ddefnyddiol i'w hystyried hefyd:

• Canllaw Cyfathrebu ar gyfer Atal Hunanladdiad gan ein Gwasanaeth Cynghori ar y Cyfryngau
• Ymgyrch 'Nid dy stori di i’w hadrodd yw hi'

Mae gan y Samariaid amrywiaeth o adnoddau ychwanegol sy'n canolbwyntio ar atal hunanladdiad ar y rhwydwaith rheilffyrdd. Ewch i'n tudalen Rhaglen Rheilffyrdd i gael rhagor o wybodaeth.

Mae astudiaethau diweddar wedi archwilio rôl y cyfryngau cymdeithasol o ran niwed a chefnogaeth³, yn cynnwys tystiolaeth o effeithiau cadarnhaol paratoi pobl i gyfathrebu'n ddiogel am hunanladdiad ar-lein⁴. Maent hefyd yn tynnu sylw at yr angen am strategaethau iechyd y cyhoedd rhagweithiol i gryfhau arferion addysg, ynghyd â monitro a rheoli ar gyfer defnydd mwy diogel o’r cyfryngau cymdeithasol⁵.

Gall cyfathrebu diogel ar-lein achub bywydau. Mae gosod y safonau ar gyfer sgyrsiau diogel ar-lein yn helpu i greu gofodau sensitif a chefnogol ar gyfer cysylltiad a chymuned.

Gall hwn fod yn fater anodd ei lywio ar ein pennau ein hunain, ond gallwn ei wneud gyda'n gilydd. Mae gwasanaeth cynghori ar ddiogelwch ar-lein a gwasanaeth cynghori ar gyfer y cyfryngau’r Samariaid ar gael i roi cyngor mwy penodol. Os ydych yn cael ymholiadau gan y cyfryngau ynghylch hunanladdiad mewn mannau cyhoeddus, rhwydweithiau ffyrdd neu reilffyrdd, cyfeiriwch nhw at y canllawiau gan ein tîm Cyfryngau.

Drwy ddilyn y 10 egwyddor yn y canllaw hwn, gallwn helpu i gadw ein lleoedd ar-lein yn ddiogel ac annog pobl i geisio cymorth.

Comisiynwyd y canllaw hwn gan Perfformiad a Gwella GIG Cymru.

Cyfeiriadau:

1. Niederkrotenthaler, T., Braun, M., Pirkis, J., Till, B., Stack, S., Sinyor, M., Tran, U. S., Voracek, M., Cheng, Q., Arendt, F., Scherr, S., Yip, P. S. F., & Spittal, M. J. (2020). Association between suicide reporting in the media and suicide: systematic review and meta-analysis. BMJ, 368, m575.
2. Law, P. C. F., Spittal, M. J., Too, L. S., Pirkis, J., & Clapperton, A. J. (2025). Media reporting about sites frequently used for suicide.
3. Calvo, S., Carrasco, J. P., Conde-Pumpido, C., Esteve, J., & Aguilar, E. J. (2024). Does suicide contagion (Werther effect) take place in response to social media? A systematic review. Spanish Journal of Psychiatry and Mental Health.
4. La Sala, L., Pirkis, J., Cooper, C., Hill, N. T. M., Lamblin, M., Rajaram, G., Rice, S., Teh, Z., Thorn, P., Zahan, R., & Robinson, J. (2023). Acceptability and Potential Impact of the #chatsafe Suicide Postvention Response Among Young People Who Have Been Exposed to Suicide: Pilot Study. JMIR Human Factors, 10, e44535.
5. Bell, J., & Westoby, C. (2025). Public and mental health professionals’ perspectives on social media and suicide exposure. BMC Public Health, 25(1), 1380.