Adroddiad Effaith Samariaid Cymru 2017/18

  • Yn 2017, bu farw 360 o bobl trwy hunanladdiad yng Nghymru; mae’rffigur hwn oddeutu teirgwaith yn fwy na’r nifer a laddwyd mewn damweiniau ffordd
  • Mae cyfraddau hunanladdiad dwywaith i deirgwaith yn uwch yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig o gymharu â’r rhai mwyaf cefnog
  • Dynion rhwng 40 a 44 oed sydd â’r gyfradd hunanladdiad uchaf yng Nghymru

Mae’r ystadegau diweddaraf i Gymru’n dangos bod 360 o bobl wedi gwneud amdanynt eu hunain yn 2017. Dynion oedd 77% o’r rhain a menywod oedd 23%. Mae’r gyfradd hunanladdiad ymysg gwrywod mwy na theirgwaith yn uwch na’r gyfradd ymysg benywod Yng Nghymru mae hunanladdiad yn broblem fawr ym maes iechyd y cyhoedd ond, yn arwyddocaol, mae hefyd yn broblem fawr o ran anghydraddoldeb. Mae byw mewn tlodi neu arwahanrwydd cymdeithasol yn cynyddu risg unigolyn o ymddygiad hunanladdol. Mae llawer o’r rheiny sy’n gweithio gyda grwpiau risg uchel yng Nghymru’n ymwybodol iawn o’r sefyllfa ac yn awyddus i estyn allan a helpu’r rheiny sy’n cael trafferth i ymdopi. Yn y Samariaid, rydyn ni’n falch i weithio gyda’r partneriaid hyn i geisio cyrraedd grwpiau risg uchel a chodi ymwybyddiaeth o’r ffactorau risg sydd ynghlwm wrth ymddygiad hunanladdol.

Mae atal hunanladdiad yn effeithiol yng Nghymru’n dibynnu ar weithredu amlasiantaethol a thrawslywodraethol ac mae natur gymhleth hunanladdiad yn golygu bod angen i amrywiaeth o sefydliadau ac asiantaethau gymryd camau er mwyn mynd i’r afael ag ef. Mae ein gwaith ar anfantais economaidd gymdeithasol a hunanladdiad yn 2018 wedi tynnu mwy o sylw at hyn nag erioed o’r blaen. Mae pobl â thrallod emosiynol ac ymddygiad hunanladdol yn parhau I ymgyflwyno mewn lleoliadau clinigol fel adrannau damweiniau ac achosion brys neu eu meddygfa leol. Fodd bynnag, mae ein Gwaith gyda phartneriaid a rhanddeiliaid yn dangos bod pobl yn aml yn ymgyflwyno mewn Lleoliadau cymunedol fel banciau bwyd, canolfannau gwaith a banciau, ac i wasanaethau rheng flaen fel yr heddlu a gwasanaethau tân ac achub. Dim ond 1 ym mhob 3 o bobl sy’n marw trwy hunanladdiad sydd wedi bod mewn cysylltiad â gwasanaethau iechyd meddwl yn y flwyddyn cyn eu marwolaeth. Mae’n hanfodol inni ddarparu hyfforddiant sylfaenol i staff sydd yn aml yn cynorthwyo’r bobl fwyaf bregus yn ein cymdeithas. Nid oes angen bod yn arbenigwr mewn atal hunanladdiad i allu ymateb mewn ffordd dosturiol i drallod a gwneud gwahaniaeth. Dylai hyfforddiant ar atal hunanladdiad fod yn rhan fawr o waith lleol i atal hunanladdiad ac mae’n un o’r ffyrdd mwyaf effeithiol y gallwn gyrraedd y nifer fawr o bobl sydd mewn trallod emosiynol yng Nghymru. Mae ein gwaith dros y ddwy flynedd ddiwethaf wedi canolbwyntio’n benodol ar grwpiau risg uchel, fel pobl ifanc, dynion, pobl sydd o dan anfantais economaidd gymdeithasol a phobl yn y system cyfiawnder troseddol. Rydyn ni’n dylanwadu ar bolisïau ac arferion ac yn darparu gwasanaeth uniongyrchol i’r cyhoedd trwy amryw o ffyrdd gan gynnwys ein gwasanaeth ffôn a’n gwaith estyn allan i gymunedau. Ni allem gyflawni hyn heb ein gwirfoddolwyr gwych sy’n rhoi cymaint o amser ac ymroddiad i’n sefydliad. Yng Nghymru, mae gennym dîm cryf o 600 o wirfoddolwyr sy’n rheoli ac yn darparu ein gwasanaeth cymorth emosiynol ac yn Estyn allan i’w cymunedau lleol. Mae’r math hwn o arbenigedd lleol yn hanfodol ac mae angen inni weithredu ar lefel gymunedol i sicrhau bod y ffyrdd mwyaf effeithiol o leihau hunanladdiad ar waith ledled Cymru.

Yn anad dim, rydyn ni’n credu bod modd atal hunanladdiad a bod yna gamau y gallwn eu cymryd yn unigol ac ar y cyd i’w leihau. Gobeithiwn fod ein Hadroddiad Effaith 2017/18 yn dangos pa mor bwysig yw atal ac ymyrryd yn gynnar a sut yr ydym yn gweithio ar draws Cymru i sicrhau y caiff ein neges ei chlywed. Pwy bynnag ydym ni, fel aelodau o’r cyhoedd, o’r rheiny sy’n ymwneud ag ysgolion, i’r rheiny sy’n ymwneud â charchardai, o ganolfannau gwaith i adrannau damweiniau ac achosion brys, mae cyfrifoldeb arnom ni i gyd i wneud popeth a allwn i atal hunanladdiad. Weithiau gall hyn fod mor syml â dangos tosturi at bobl sydd mewn trallod. Gall tosturi newid ac achub bywydau. Ni ddylem byth danbrisio pŵer siarad ac empathi dynol, sydd ill dau’n werthoedd craidd y Samariaid. Rhaid inni barhau i hybu ymddygiad ceisio cymorth. Dylem herio’r stigma o gwmpas mynegi trallod emosiynol. Mae pawb yn cael cyfnodau yn ei fywyd lle mae’n cael trafferth i ymdopi. O gael yr amser a’r lle, yn aml gall pobl ddod o hyd i ffordd